شجاع

208

أنيس الناس ( فارسى )

عداوت و حسد بر دلها راسخ گردانند . پس در مزاح و مطايبه فحش نبايد گفت و سفاهت نبايد شنفت . ادب ديگر آنكه مزاح با كمتر از خويش مكن تا عزّت و حشمت خويش در سروكار جواب او نكنى . و هزلى و مطايبه [ اى ] كه نمايى بايد كه متضمّن لطيفه و مشتمل بر لطافتى باشد . همچنانچه علماى معانى در قسم بديع ازجمله امثلهء ذو الوجهين بيان كرده‌اند . يكى از فصحاى عرب و بلغاى بانسب جامه به خيّاطى يك چشم عمر [ و ] نام فرمود . و بعد از اتمام آن چون بياورد تنگ بود . بعد از وقوع اين صورت خيّاط گفت جامه‌اى دوخته‌ام كه هم جبّه است و هم قبا ! آن شريف بليغ گفت اى كاج يكسان مىبود و اين مغايرت نمىنمود و در بديهه اين شعر انشاد فرمود كه معنى آن مشتمل و محتمل مدح و ذمّ است و درو اين دو معنى مساوى . شعر خاط لى عمرو قبا * ليت عينيه سوى قلت شعرا لا يدرى * امديح ام هجى و توضيح معنيين آنكه اى كاج چشمان عمرو مساوى مىبود و اين مغايرت نمىنمود ، و كما قيل : قطعه دوش با آن جوان شطرنجى * بودم از صد طريق لعب‌انگيز